Vulkaanuitbarsting IJsland: Geldingadalsgos op Reykjanes

IJsland wordt niet voor niets het land van vuur en ijs en genoemd. Op het eiland zijn meer dan 200 vulkanen te vinden waarvan er ongeveer 30 “actief” zijn. Dat wil zeggen, deze 30 vulkanen zijn sinds de kolonisatie van IJsland een of meerdere keren uitgebarsten. Dat de andere 170 vulkanen momenteel nauwelijks of geen activiteit vertonen wil niet zeggen dat ze in de toekomst niet zullen uitbarsten.

Vulkaanuitbarsting IJsland 2021

Gemiddeld is er op IJsland elke 5 jaar een vulkaanuitbarsting. Op het schiereiland Reykjanes is het al eeuwenlang relatief rustig. Er zijn in deze regio in de afgelopen 800 jaar geen vulkaanuitbarstingen geweest. Dat er voor die tijd veel gebeurd is, is goed te zien wanneer je dit deel van IJsland bezoekt. Overal waar je kijkt zie je lavavelden. Op een aantal plekken zijn thermische activiteiten te vinden zoals bijvoorbeeld bij de Gunnuhver hot springs, KrýsuvíkSeltún en Svartsengi (Blue Lagoon).

Lees ook: IJsland route voor 3 dagen

Aardbevingen IJsland

Eind februari 2021 begon het echter te rommelen op het schiereiland, in de buurt van de Keilir vulkaan. In drie weken tijd kregen inwoners van het zuidwestelijke deel van IJsland te maken met meer dan 50.000 aardbevingen. Veel van die bevingen hadden een kracht van boven de 5 op de schaal van Richter, niet mis dus. Meteen werd duidelijk dat er een uitbarsting onderweg was, maar de exacte plek kon niet helemaal worden bepaald. Men dacht eerst dat de Keilir op uitbarsten stond, maar het gebied waar magma naar boven probeerde te komen bleek toch zuidwestelijker te liggen. Uiteindelijk wist het magma in de vallei Geldingadalir vlakbij de berg Fagradalsfjall door de aardkorst heen te breken.

IJsland route voor 3 dagen (4 nachten) - Reislegende.nl
Gunnuhver hot springs

Meer over de berg Fagradalsfjall

Fagradalsfjall is geen doorsnee vulkaan zoals we die kennen. Zo’n 6000 jaar geleden is er op deze specifieke plek voor het laatst vulkanische activiteit geweest. Vandaag de dag staat de Fagradalsfjall bekend als een tafelberg. Het is een berg van zogenaamd tufsteen, sedimentair gesteente dat ooit door een vulkaan werd uitgespuwd. De langgerekte Fagradalsfjall is met een hoogte van 385 meter de hoogste berg op het schiereiland Reykjanes.

Vulkaanuitbarsting in Geldingadalir op 19 maart 2021

Aan de noordoostkant van de berg Fagradalsfjall, in de vallei Geldingadalir, vond op 19 maart 2021 uiteindelijk de eruptie plaats. Op 3 verschillende plekken in een 600 à 700 meter lange spleet werd lava omhoog gestuwd. Inmiddels heeft de omhoog komende lava op 1 specifieke plek twee gigantische kegelvormige kraters gevormd. De verwachting is dat de twee uiteindelijk misschien nog zullen samensmelten tot 1 krater.

Lees ook: Met de auto naar de Westfjorden van IJsland

Geldingadalsgos, de naam van de nieuwe IJslandse vulkaanuitbarsting

De nieuwe eruptie op het schiereiland Reykjanes vormt twee heel nieuwe kraters die al behoorlijke vormen aannemen. De eerste weken werd de vulkaan aangeduid met Fagradalsfjall vulkaan of Geldingadalir, maar inmiddels lijkt het er op dat de nieuwe vulkaan op IJsland de naam Geldingadalsgos heeft gekregen.

Vulkaanuitbarsting op de kaart van IJsland

Hieronder kun je de plek van de vulkaanuitbarsting op IJsland goed op de kaart zien. Duidelijk te zien is ook hoe ver de plek van Reykjavik af ligt, ongeveer 40 kilometer. Gelukkig vindt de eruptie plaats op een vrij afgelegen plek op het schiereiland zodat bewoners in het nabij gelegen Grindavik er niet teveel hinder van ondervinden. Nog niet tenminste. Onderzoekers brachten niet lang voor deze eruptie een rapport uit over de historie van het schiereiland. Daaruit blijkt dat in Reykjanes in het verleden ongeveer om de 800 jaar vulkanisch actief werd, waarbij die activiteit zo’n 400 jaar duurt. De laatste activiteit eindigde halverwege de 13e eeuw, 800 jaar geleden dus. Dit zou dus zo maar eens het begin kunnen zijn van langdurige vulkanische activiteit op Reykjanes.

Hoe is het met de Geldingadalsgos vulkaan op IJsland vandaag?

Hoe lang de uitbarsting voort zal duren weet niemand. Over het algemeen wordt gekeken naar de hoeveelheid lava die per seconde wordt uitgespuwd. Komt deze hoeveelheid onder de 3m3 per seconde dan is de kans groot dat het langzaam uit zal doven. Momenteel ligt de hoeveelheid lava die wordt uitgespuwd bij deze uitbarsting nog tussen de 5m3 en 10m3 per seconde, wat doet verwachten dat het nog wel even door gaat zo. Voorchristelijke graven in de vallei zijn inmiddels bedekt door de lava. Gelukkig kon een archeologisch team de graven nog net op tijd goed documenteren.

Vulkanologen kijken ook naar andere, soortgelijke uitbarstingen in het verleden. De dichtstbijzijnde, soortgelijke uitbarsting was die van Þráinsskjöldur, 14.000 jaar geleden. Deze eruptie stopte maar niet; honderden jaren langs werd er lava uit de grond gespuwd. Ik denk dat niemand op IJsland zich voor kan stellen hoe dat zou zijn, als deze eruptie gewoon niet meer stopt. De Geldingadalir vallei waar de eruptie plaatsvindt is zo’n 25 á 30 meter diep. Als de hoeveelheid lava niet minder wordt verwacht men dat de vallei in de eerste helft van april “vol” is en overstroomt.

Vulkaanuitbarsting IJsland: Fagradalsfjall Geldingadalir op Reykjanes - Reislegende.nl
© Thorir Ingvarsson | Shutterstock
© Stefan Foster

Bijzonder: lava komt van grote diepte

Onderzoekers hebben inmiddels de lava van deze vulkaanuitbarsting op IJsland onderzocht en zijn euforisch. De lava die nu wordt uitgestoten is van alle lavasoorten in de afgelopen 7000 jaar de meest “primitieve” soort die het aardoppervlak heeft weten te bereiken. De lava komt van 17 tot 20 kilometer diepte, wat betekent dat het van ver onder de aardkorst komt. Dit in tegenstelling tot de lava die wordt uitgestoten bij uitbarstingen van de Katla en de Hekla, omdat de magmakamer van die vulkanen in de aardkorst gesitueerd zijn.

Nieuwe fissuren ten noordoosten van Geldingadalsgos

Begin april ontstonden er met tussenpozen een aantal nieuwe eruptiespleten ten noordoosten van de uitbarsting in Geldingadalir. Grote hoeveelheden lava van deze nieuwe fissuren stromen het Meradalir in. Rekenmodellen tonen dat het een kwestie van tijd is voor de lava uit de nieuwe fissuren ook Geldingadalir in zal stromen. Voor vulkanologen is inmiddels wel duidelijk dat het hier niet om een eenmalige, kleine uitbarsting gaat; er is ondergronds een hoop gaande en het blijft spannend hoe het zich verder gaat ontwikkelen.

Webcam vulkaanuitbarsting IJsland

Benieuwd hoe het momenteel is met de vulkanische activiteit bij Fagradalsfjall/Geldingadalir? Dan is het leuk om af en toe een kijkje op de webcam bij de Geldingadalsgos vulkaan te nemen. Soms wordt het zicht je helaas ontnomen door dichte bewolking, maar over het algemeen heb je mooi zicht op de plek. Aangezien niet steeds op dezelfde plek veel activiteit is wordt de webcam geregeld verplaatst.

Wandeling naar de Fagradalsfjall vulkaanuitbarsting

Voor IJslandse begrippen is de Fagradalsfjall uitbarsting een kleine vulkaanuitbarsting. Ze noemen dit zelfs een “toeristische vulkaanuitbarsting”, aangezien de plek goed te bereiken is voor belangstellenden. Nou ja goed… de eerste dagen na de uitbarsting verdwaalden er behoorlijk wat mensen die ’s avonds uitgeput in veiligheid gebracht moesten worden. Inmiddels is er een pad met een lengte van 3,5 kilometer naar de vulkaanuitbarsting toe gemarkeerd. Het is ruig terrein en er wordt dan ook aangeraden om warme kleding, regenkleding, eten en drinken mee te nemen. Sowieso is het advies om niet ongeoefend en naïef aan de wandeling te beginnen. Als de wind draait krijg je te maken met de giftige gassen die de vulkaanuitbarsting met zich mee brengt. Daarnaast is het weer op IJsland verraderlijk, het kan in een paar minuten tijd omslaan. Goed voorbereiden is het halve werk!

Lees ook: Naar IJsland in de winter, waarom je moet gaan

Video’s vulkaanuitbarsting IJsland

Hieronder een aantal video’s van de recente vulkaanuitbarsting op IJsland. Vooral in de eerste video’s kun je de lava goed van dichtbij bekijken, het is bijna alsof je er zelf staat. Wat lijkt het me gaaf om het eens van dichtbij te zien!

Laat meer zien
Back to top button