Tijdens een roadtrip langs de oostkust van Sicilië val ik van de ene verbazing in de andere. De imposante Mount Etna, het helderblauwe water van de Alcantara Gorge, het elegante Taormina met zijn beroemde Greek Theatre, het vissersplaatsje Marzamemi en vooral het historische Ortigia laten stuk voor stuk een diepe indruk achter. En toch is het nog niet gedaan met alle indrukken. Noto, gelegen in het zuid-oosten van Sicilië, staat namelijk nog op het lijstje; een stad met een strak stratenplan en barokke blikvangers.
Het nieuwe Noto na de verwoestende aardbeving van 1693
Dat strakke stratenplan is geen toeval. Oorspronkelijk lag Noto enkele kilometers verderop, hoog op een rotsplateau. Door de zware aardbeving van 1693 werd de oude stad vrijwel volledig verwoest. In plaats van alles op dezelfde plek opnieuw op te bouwen koos men voor een radicale oplossing: een compleet nieuwe stad op een andere locatie, iets verderop in de vallei. De resten van die oude stad, bekend als Noto Antica, liggen vandaag de dag verlaten in de heuvels en zijn nog altijd te bezoeken. Voor het nieuwe Noto maakten architecten een modern stedenbouwkundig plan met brede, rechte straten en een duidelijke hiërarchie waarbij de belangrijkste gebouwen langs de hoofdstraat kwamen te staan. Zo ontstond een overzichtelijke stad in een strak grid, met vanaf vrijwel elke straathoek een indrukwekkend uitzicht. De wederopbouw begon aan het einde van de zeventiende eeuw en duurde tot ver in de achttiende eeuw.
Val di Noto: Unesco Werelderfgoed
In 2002 werd Noto, samen met een aantal andere steden in dit deel van Sicilië, op de Werelderfgoedlijst van UNESCO gezet onder de naam Late Baroque Towns of the Val di Noto. Tot dit gebied horen naast Noto ook Ragusa, Modica, Scicli, Caltagirone, Palazzolo Acreide, Militello in Val di Catania en delen van Catania. Al deze plaatsen werden na de grote aardbeving van 1693 grotendeels opnieuw opgebouwd in dezelfde rijke, laatbarokke stijl.
Waarom Noto zo bijzonder is
Wat Noto hier extra bijzonder maakt, is hoe de stad volgens één plan is aangelegd. Veel andere steden in de Val di Noto, zoals Ragusa en Modica, zijn na de aardbeving grotendeels op hun oude plek herbouwd. Daar moest men rekening houden met bestaande straatjes, hoogteverschillen en hellingen, wat zorgt voor een gelaagd stadsbeeld met kronkelende straten en stegen. Noto werd daarentegen op een nieuwe locatie vanaf nul ontworpen. Daardoor sluiten straten, pleinen en gebouwen perfect op elkaar aan en oogt het centrum als één geheel in plaats van een verzameling losse monumenten. Die duidelijke structuur en eenheid maken Noto tot een bijzonder voorbeeld van planmatige barokke stedenbouw.
Een bezoek aan het barokke Noto
Ik heb me al een beetje ingelezen voordat we Noto bezoeken. Met een man als architect kan het niet anders dan dat ik benieuwd ben naar deze plek. Aangekomen in Noto parkeren we vlakbij Campo Sportivo en lopen over Via Camillo Benso Conte di Cavour richting het centrum. Zodra we een zijstraatje inslaan naar de brede hoofdstraat voelt alles meteen groots. De gebouwen lijken door de zachte, honingkleurige steensoort bijna licht te geven, alsof het zonlicht overal wordt teruggekaatst. De straten zijn kaarsrecht en kruisen elkaar in een duidelijk raster. Op meerdere plekken verbinden steile trappen de verschillende straatniveaus; enkele zijn versierd met kleurrijke schilderingen. Op elke hoek is weer een nieuw doorkijkje naar een gevel, een kerk of een rij balkons. Het is alsof de stad zo is ontworpen dat je overal mooi uitzicht hebt en altijd in het licht loopt.
Barokke blikvangers en filmische straatbeelden
We struinen over Corso Vittorio Emanuele, de hoofdstraat, en zoeken ondertussen de plekjes op die zijn gebruikt in het tweede seizoen van de serie The White Lotus. Leuk om filmlocaties uit deze populaire HBO serie ineens in het echt terug te zien, maar eigenlijk heeft deze straat dat niet eens nodig om indruk te maken.
Cattedrale di San Nicolò (Duomo)
Uiteraard neem ik uitgebreid de tijd voor het bezichtigen van de Duomo, officieel de Cattedrale di San Nicolò, die hoog boven de straat uittorent. Binnen valt het licht prachtig door de ramen in de koepels naar binnen, waardoor de geschilderde plafonds en decoraties extra diepte krijgen. Na je bezoek zijn de brede trappen vóór de kathedraal een fijne plek om even plaats te nemen, zodat je de indrukken op je kunt laten inwerken.
Palazzo Ducezio
Recht tegenover de Duomo staat het elegante Palazzo Ducezio, het stadhuis. De lange, licht gebogen gevel met zuilen en bogen is echt een goede tegenhanger van de kathedraal aan de overkant. Vanaf hier heb je een mooi recht uitzicht op de trappen en de façade van de Duomo, waardoor je goed ziet hoe bewust dit plein als één geheel is ontworpen. Binnen vind je rijk gedecoreerde zalen, waaronder de spiegelzaal met plafondschilderingen en goudaccenten. Dit laat goed zien hoe statig en belangrijk dit gebouw altijd voor de stad geweest is.
Chiesa di San Francesco d’Assisi all’Immacolata
Een paar stappen verder staat de mooie Chiesa di San Francesco d’Assisi all’Immacolata. Door de brede trap voelt het bijna alsof je omhoog richting het podium loopt. Je zou het bijna theatraal kunnen noemen! Ook op deze plek werd gefilmd voor de serie The White Lotus. Ook hier werd gefilmd voor de serie The White Lotus. Ben je er eenmaal geweest en kijk je daarna de serie, dan herken je deze plek meteen.
Porta Reale
Na een drankje op het terras tegenover de kathedraal lopen we richting de Porta Reale, de monumentale stadspoort aan het begin van de Corso Vittorio Emanuele. Deze boog werd in de negentiende eeuw gebouwd ter ere van een bezoek van koning Ferdinand II en markeert als het ware de officiële entree van het barokke stadscentrum. De stadspoort is nooit onderdeel geweest van een volledige stadsmuur zoals je dat zag bij middeleeuwse steden. Echter vormde de poort wel een duidelijke grens tussen het oudere, lager gelegen deel en het nieuwe, planmatig aangelegde Noto.
Waar overnachten in Noto?
Als je langer wilt genieten van de bijzondere sfeer in Noto dan is het een aanrader om te overnachten in het centrum of vlakbij. Accommodaties met goede recensies zijn onder meer Marla’s boutique rooms, Sveva rooms, Incanto Siciliano en Ziolì.
Sicilië ontdekken met een huurauto
Een eiland als Sicilië ontdek je het best met een huurauto. Zelf huur ik vaak via Sunny Cars; inmiddels heb ik al tientallen keren een auto via hen geboekt. Zij werken met een all-in formule, waardoor je standaard volledig verzekerd bent. Dat is soms iets duurder dan de absolute budgetaanbieders, maar dat verschil is het wat mij betreft meer dan waard. Geen gedoe met aanvullende verzekeringen of kleine lettertjes. Alles is vooraf goed geregeld en ter plaatse word je niet onder druk gezet om alsnog extra verzekeringen af te sluiten. Dat geeft meteen een ontspannen begin van je reis.
